Badania

  • 1. Na WSNSiR zainicjowano nową subdyscyplinę: socjologię i antropologię pojednania. Zespół prof. dra hab. Jacka Kurczewskiego, w skład którego wchodzi m.in. prof. dr hab. Małgorzata Fuszara, prowadzi badania porównawcze dotyczące konfliktów i pojednania między zwaśnionymi narodami, grupami etnicznymi i wyznaniowymi w Polsce, Bułgarii, Łotwie, Rumunii i Ukrainie. Badania uzyskały finansowanie NCN. WSNSiR stale współpracuje z Uniwersytetem w Mariupolu (Ukraina) oraz w Błagojewgradzie (Bułgaria). Wyniki badań zostały zaprezentowane m.in. w książce pod red. Jacka Kurczewskiego „Reconciliation in Bloodlands” (Peter Lang, 2014) i na szeregu krajowych i międzynarodowych konferencji. Najważniejsza z nich to „Non-Violence, Peacebuilding and Reconciliation”, w której udział wzięli czołowi specjaliści z USA, Francji, Australii, Słowenii. Konferencja towarzyszyła cyklicznemu spotkaniu laureatów Pokojowej Nagrody Nobla w 2013 roku, organizowanej przez Instytut Lecha Wałęsy.
  • 2. WSNSiR prowadzi także unikatowe w skali kraju badania dziedzictwa polskiej myśli społecznej dotyczące praktyki kooperatywnej (spółdzielczej). Prace realizowane są przez zespół prof. dra hab. Marcina Króla i dra Bartłomieja Błesznowski w ramach 4 grantów finansowanych z funduszy MNiSW. Wyniki badań służą refleksji nad „nowym kooperatyzmem”, rozwijającym się na Zachodzie i w Europie Środkowo-Wschodniej oraz rozmaitym formom alternatywnej ekonomii (np. ekonomia dzielenia, wymiana bezgotówkowa, alternatywne sieci żywnościowe). W cyklu ukazało 11 tomów, w tym 1 w jęz. angielskim. Podjęto współpracę z wydawnictwem Brill z Holandii przy publikacji „Cooperativism and Democracy. Selected Works of Polish Cooperative Thinkers”. Książka ukaże się w serii „Studies in Critical Social Sciences” pod red. Davida Fasenfesta. Ta publikacja to ważny krok na drodze do przywrócenia łączności pomiędzy polską myślą polityczną a europejskim obiegiem kulturowym.
  • 3. Pracownicy WSNSiR, we współpracy z organami rządowymi, samorządowymi i III sektorem, podejmują działania dotyczące rozwiązań ważnych problemów społecznych m. in. z zakresu równouprawnienia, zdrowia, wykluczenia, aktywizacji osób starszych, niepełnosprawności i bezrobocia. Ogółem efektem prac WSNSiR jest rocznie ok. 20-30 ekspertyz mających długofalowy wpływ na tworzenie krajowych polityk publicznych. Pracownicy WSNSiR zajmowali (lub zajmują) ważne stanowiska eksperckie, na które zostali powołani przez organa rządowe. Przykładowo: prof. dr hab. Małgorzata Fuszara była Pełnomocnikiem Rządu ds. Równego Traktowania. Dr hab. Marek Rymsza koordynuje sekcję „Polityka społeczna, rodzina” w Narodowej Radzie Rozwoju przy Prezydencie RP. Dr Łukasz Chojniak należał do Zespołu Ekspertów Ministerstwa Sprawiedliwości ds. nowelizacji ustawy Prawo o adwokaturze. Ponadto, dr hab. Ewa Giermanowska z zespołem opracowała rekomendacje dotyczące zmian w funkcjonowaniu systemu wsparcia pracodawców z otwartego rynku pracy, sprzyjające zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dr Magdalena Arczewska była ekspertem i tematycznym doradcą programowym uczestniczącym w projekcie wdrażania art. 7, 10, 13, 14, 22 Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych oraz jednym z ekspertów w projekcie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Dr hab. Mariola Racław przygotowała rekomendacje dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego. Na ich podstawie powstały kierunkowe założenia dot. usług opiekuńczych w ramach polityki senioralnej. Dr hab. Magdalena Dudkiewicz realizowała ewaluację funkcjonowania programów Urzędu m.st. Warszawy „Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie”, „Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie”. Wyniki wykorzystano do opracowania programu przez Biuro Pomocy i Projektów Społecznych Urzędu m.st. Warszawy na lata 2017-2020. Ponadto, WSNSiR jest wiodącym ośrodkiem badań polityki ludnościowej, istotnej obecnie w kontekście niskiego przyrostu naturalnego i braku zastępowalności pokoleń. Badania te przekładają się na rekomendacje dotyczące przeformułowania systemów ubezpieczeń emerytalnych. Wybitnym ekspertem w tej dziedzinie jest prof. dr hab. Józefa Hrynkiewicz, która została powołana decyzją Prezesa Rady Ministrów na Przewodniczącą Rządowej Rady Ludnościowej. Istotny wkład Józefy Hrynkiewicz w kształtowanie polityki ludnościowej, długofalowe funkcjonowanie społeczeństwa, państwa i gospodarki polegał m.in. na wypracowaniu założeń koncepcji systemu emerytalnego i jego miejsca w systemie zabezpieczenia społecznego. Proces prac obejmował realizację cyklicznych seminariów ze stałym udziałem najlepszych krajowych ekspertów w dziedzinie oraz posłów zaangażowanych w prace sejmowe z tej problematyki. Są to m.in.: Michał Seweryński (UŁ), Jerzy Żyżyński (UW), Marcin Zieleniecki (UG), Grażyna Ancyparowicz (NBP), Józef Oleński (Uczelnia Łazarskiego), Leokadia Oręziak (SGH), Barbara Petz (UW), Ewa Giermanowska (UW), Janusz Śniadek (Solidarność, poseł na Sejm), Stanisław Szwed (poseł na Sejm). Uzyskane w toku prac seminariów wyniki posłużyły do przygotowania projektu docelowego systemu emerytalnego oraz studiów dotyczących innych zagadnień z polityki społecznej w zakresie polityki ludnościowej. Wstępne wyniki zostały przedstawione w październiku 2016 r. w Kancelarii Prezydenta RP na posiedzeniu Narodowej Rady Rozwoju podczas debaty o polityce społecznej.
  • 4. WSNSiR specjalizuje się w prowadzeniu badań stosowanych, które wspomagają działania nie tylko krajowych, ale także międzynarodowych instytucji publicznych. Badacze z WSNSiR uczestniczą w międzynarodowych zespołach eksperckich, opracowują raporty, ekspertyzy stanowiące podstawę do przygotowania strategii rozwojowych, projektów ustaw, założeń do reform międzynarodowych polityk publicznych w obszarze edukacji i społeczeństwa obywatelskiego. Przykładowo: dr hab. Bartłomiej Walczak w latach 2015 – 2016 współuczestniczył w przygotowaniu koncepcji systemu ewaluacji oświaty w szkołach Arabii Saudyjskiej, a także kierował w tym kraju zespołem szkoleniowym ewaluatorów w ramach “The Public Education Evaluation Commission”. Jako Senior Research Consultant, Office for Democratic Institutions and Human Rights OSCE (OBWE), w 2016 r. opracował wraz z zespołem rekomendacje dla przygotowanych obecnie przez ODHIR materiałów dla nauczycieli oraz dokonał ewaluacji poprzednich edycji materiałów. Efektem tych prac jest także zaproponowanie rozwiązań metodologicznych, które zostaną wdrożone w projektach badawczych w innych krajach OBWE. Dr hab. Magdalena Arczewska jest członkiem dwóch prestiżowych organizacji: International Center for Not-for-Profit Law (ICNL) oraz Hudson Institute. Obie z siedzibą w Waszyngtonie. Obie instytucje opracowują coroczne raporty na temat otoczenia prawnego i działań III sektora na świecie. Publikacje, raporty i ekspertyzy tych organizacji przyczyniają się do wprowadzania zmian systemowych w odniesieniu do działalności organizacji obywatelskich na całym świecie. Są to jedyne takie opracowania w skali europejskiej. Poniżej link do raportu dr hab. Magdaleny Arczewskiej zawieszonego na stronach Hudson Institute. https://s3.amazonaws.com/media.hudson.org/files/publications/2015.06.15IndexofPhilanthropicFreedom2015.pdf
  • 5 . FUNDACJĘ OBSERWATORIUM ŻYWEJ KULTURY – SIEĆ BADAWCZA utworzyli w 2013 r. pracownicy naukowi, doktoranci i studenci ISNS UW. Obecnie jest ona zarazem: interdyscyplinarną ogólnopolską SIECIĄ BADAWCZĄ i PORTALEM WIEDZY O KULTURZE (www.ozkultura.pl) funkcjonującym w wolnym dostępie. Dzięki pozyskiwanym grantom i pracy wolontaryjnej: rozwijamy teorię żywej kultury autorstwa prof. dr hab. Barbary Fatygi oraz tworzoną zespołowo oryginalną metodologię badania praktyk, tekstów i obrazów; prowadzimy ogólnopolskie i lokalne badania (diagnostyczne i ewaluacyjne, również w formule konsorcjów lub na zlecenia), a także stały monitoring stanu polskiej kultury na poziomie gmin, powiatów i województw oraz szkolenia; wspomagamy tworzenie: strategii rozwojowych, ofert działań kulturalnych w społecznościach lokalnych i inne niebanalne projekty. PORTAL WIEDZY zawiera m.in. stale aktualizowane: repozytoria danych społeczno-kulturowych (bazy danych – udostępniamy m.in. dane geolokalizacyjne dotyczące dostępności infrastruktury żywej kultury); Wieloźródłowy Słownik Kultury, w tym autorski Słownik Żywej Kultury (ten także po angielsku http://ozkultura.pl/node/10606); Biblioteki: cyfrową i katalog papierowy oraz Bibliotekę Prac na Stopień; wojewódzkie Listy Polecanych Ekspertów; raporty z badań, diagnozy, ekspertyzy i opracowania wskaźników, teksty teoretyczne i – przede wszystkim – metodologiczne, wraz ze szczegółowymi instrukcjami, jak co zrobić.
  • 6. Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki na podstawie decyzji nr DEC-2013/11/D/HS6/04643 pt. „Wiedza kulturowa kobiet i jej transfer w wysiedlonej i wykorzenionej wspólnocie. Perspektywa podmiotowości sprawczej w warunkach strukturalnej nieprzychylności”. Kierowniczką projektu jest dr Aleksandra Herman. Głównym celem projektu badawczego jest rozpoznanie kulturotwórczej podmiotowej sprawczości kobiet w warunkach wykorzenienia i wysiedlenia, na przykładzie społeczności ukraińskiej doświadczonej akcją „Wisła”. W literaturze polskojęzycznej społeczna sytuacja wysiedleńców jest opisana głównie w perspektywie identyfikacji narodowej i procesów zakorzeniania, w badaniach tych przeważa symboliczna perspektywa męska („Ukraińcy”, „Łemkowie”, „wysiedleńcy”, „migranci”, „sąsiedzi”, „działacze”, „kultura ojców”, itp.). Niniejszy projekt przekracza dotychczasowe ujęcia, gdyż eksploruje celowe, jednak niedostrzegane społecznie, zaangażowanie kulturotwórcze kobiet w utrzymanie zbiorowej tożsamości etnicznej i religijnej w szczególnych warunkach zerwanych więzi terytorialnych, kulturowych i sąsiedzkich. W centrum badawczego zainteresowania postawiono kobiecy transfer kultury, zarówno ten prywatny – rodzinny, międzypokoleniowy, jak i publiczny – w szkołach, przez instytucje kulturalne i w ramach działalności politycznej. Międzypokoleniowa zmienność wiedzy kobiet i sposobów jej wykorzystywania ujmowana jest jako skutek dokonywanych translacji w transferze kulturowym, w celu jej dostosowania do zmieniających się warunków politycznych i społecznych. W ten sposób badania dążą do inkluzji doświadczenia kobiet i przełamania dotychczasowej epistemologii z perspektywy mężczyzn.
  • 7. Dr Adrianna Surmiak prowadzi badania pt. „Etyka badań jakościowych w społecznościach zmarginalizowanych. Analiza doświadczeń badaczy” finansowane przez NCN. Celem projektu jest analiza doświadczeń i poglądów etycznych badaczy prowadzących badania jakościowe w społecznościach zmarginalizowanych. Przeprowadzone zostaną badania z udziałem socjologów i antropologów społeczno-kulturowych, którzy za pomocą takich metod jak wywiad czy obserwacja badają społeczności nieuczestniczące, z różnych względów nieuczestniczące w ważnych aspektach życia społecznego (np. z powodu długotrwałego bezrobocia, biedy czy bezdomności). Równocześnie przedmiotem badania jest etyka, czyli mówiąc w pewnym uproszczeniu, właściwe i niewłaściwe postępowanie badaczy. Chociaż istnieje spora literatura na temat etyki badań, a także kodeksy etyki zawodowej, to niewiele wiemy na temat tego, co sami badacze sądzą na ten temat i jakimi zasadami i wartościami kierują się w swoich badaniach.
  • 8. Dr Mustafa Switat kieruje projektem pt. „Równouprawnienie” – wydanie krytyczne „Al-Musawat” (Equality) Majj (Marie) Zijade finansowanym przez NPRH. „Al-Musawat” to publikacja filozoficzno-socjologiczna autorstwa arabskiej (pochodzenia palestyńskiego) dziennikarki, pisarki i poetki Majj Zijade, która w swojej twórczości podejmowała tematykę społeczną i jako jedna z pierwszych kobiet na Bliskim Wschodzie walczyła o równouprawnienie kobiet arabskich. Jej romantyczno-orientalna poezja i eseje były pionierskie. W swoich publikacjach, choć sama silnie uzależniona od integracji, zalecała godzenie sprzecznych poglądów przez całe swoje życie. Pierwsze krytyczne opracowanie tej pozycji Majj Zijade w języku polskim wzbogaci przede wszystkim dziedzinę socjologii, jako że autorka podejmowała tematykę społeczną i była pionierem walki o równouprawnienie kobiet arabskich na wzór europejski. Tłumaczenie jej opracowania (bardzo cenionego na Zachodzie) umożliwi polskim naukowcom zapoznanie się z socjologią wschodnią – punktem widzenia arabskiej intelektualistki z początku XX wieku. Autorka zaprezentowała w niej zagadnienia związane z równouprawnieniem w aspekcie m.in.: arystokracji, stratyfikacji społecznej, niewolnictwa, socjalizmu (pokojowego i rewolucyjnego), anarchizmu oraz nihilizmu. Twórczość jej została określona jako wyprzedzająca swoje czasy, czego dowodem jest właśnie ww. publikacja, która choć pochodząca z początków XX wieku, nadal zostaje aktualna. Uczestnicy projektu: prof. dr hab. Jacek Kurczewski, prof. dr hab. Małgorzata Fuszara, dr doc. Mykhaylo Mykhaylovych Yakubovych oraz dr Krzysztof Gajewski.
  • 9. WSNSiR jest wiodącym w Polsce ośrodkiem badań kryminologicznych, penitencjarystycznych i penologicznych (czyli badań nad przestępczością, więziennictwem oraz zjawiskiem karania). Pracownicy WSNSiR prowadzą w tym obszarze badania podstawowe oraz stosowane, dostarczając wiedzy i rekomendacji dla instytucji wymiaru sprawiedliwości. W WSNSiR realizowany jest pod kierownictwem prof. dra hab. Andrzeja Rzeplińskiego projekt badawczy finansowany przez NCN „Dożywotnie pozbawienie wolności. Zabójca, jego zbrodnia i kara” (2013/09/B/HS5/04518) dotyczący osadzonych sprawców najcięższych przestępstw. Dr hab. prof. UW Beata Gruszczyńska jako ekspert kilku ciał powołanych przez Radę Europy, Eurostat i Komisję Europejską bierze udział w pracach nad usprawnieniem i ujednoliceniem europejskiej statystyki dotyczącej przestępczości. Badania nad przestępczością przekładają się na dydaktykę – WSNSiR jako pierwszy w Polsce otworzył kierunek studiów: kryminologia. Badania nad więziennictwem dotyczą przede wszystkim jego roli resocjalizacyjnej oraz miejsca w szerszym systemie kar i probacji. Mają one przełożenie na praktykę działania wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Dr Paweł Szczepaniak zasiadał w powołanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości Zespole ds. przygotowania oceny funkcjonowania organów probacji i więziennictwa. Prowadzona jest bezpośrednia współpraca z zakładami karnymi (np. Strzelce Opolskie) i aresztami śledczymi (np. Warszawa-Mokotów). W 2016 r. wydana została monumentalna praca dra hab. prof. UW Michała Porowskiego „Dzieje więziennictwa polskiego w piśmiennictwie i dokumentach”. Na WSNSiR działa kierowany przez dra hab. prof. UW Jarosława Utrata-Mileckiego jedyny w Polsce Europejski Ośrodek Studiów Penologicznych. Realizowano w nim projekt NCN „Kultury penalne…” (2011/01/B/HS5/03206). Ośrodek opublikował prace takie jak „Kulturowe uwarunkowania polityki kryminalnej” czy „Reformy prawa karnego”.
  • 10. EURYKA, Reinventing Democracy in Europe: Youth Doing Politics in Times of Increasing Inequalities (Odnawianie demokracji w Europie: młodzież i polityka w czasie narastających nierówności) Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Horyzont 2020. ISNS jest jednym z partnerów międzynarodowego konsorcjum i odpowiada za realizację badań w Polsce. Kierownikiem zespołu polskiego jest dr Marcin Sińczuch, a pozostałymi członkami zespołu są: Professor Ewa Giermanowska, dr Bogna Kietlińska, dr Mariusz Piotrowski, Piotr Michalski. EURYKA jest międzynarodowym projektem badawczym, który ma dostarczyć usystematyzowaną i zorientowaną na praktyczne wykorzystanie wiedzę o tym, w jaki sposób nierówności społeczne oddziałują na uczestnictwo młodzieży w sferze szeroko rozumianej aktywności politycznej i obywatelskiej. Celem projektu jest zaproponowanie nowych modeli demokratycznej partycypacji, które pozwolą na przedstawienie wizji bardziej inkluzywnej polityki europejskiej. W pracach konsorcjum biorą udział przedstawiciele instytucji naukowych i badawczych z dziewięciu krajów europejskich: Francji, Niemiec, Grecji, Włoch, Polski, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Instytucją koordynującą i liderem projektu jest Uniwersytet Genewski. Dążąc do wzmocnienia potencjału demokracji w krajach europejskich, działania projektu mają na celu lepsze zrozumienie warunków, procesów i mechanizmów leżących u podstaw aktywności młodych ludzi w sferze szeroko rozumianej polityki, w szczególności odnoszących się do sposobów formułowania opinii i podejmowania działań mających na celu zmianę społeczną i polityczną. Projekt jest planowany na lata 2017-2020. W roku 2017 prowadzone były prace analityczne dotyczące funkcjonowania wybranych obszarów polityki młodzieżowej w Polsce oraz konsultacje narzędzi badawczych. W roku 2018 planowane jest zakończenie następujących modułów: analizy dyskursu politycznego dotyczącego młodzieży w wybranych mediach (prasa), pierwsza fala badań panelowych, wywiady indywidualne (IDI) z liderami i aktywistami młodzieżowymi, eksperyment sondażowy.
  • 11. Dr Marta Rawłuszko prowadzi badania pt. „Wprowadzenie kwot płci do ordynacji wyborczej – przypadek Polski na tle innych krajów europejskich” finansowane przez NCN. Przedmiotem badania jest proces wprowadzenia kwot płci do polskiej ordynacji wyborczej. Zmiana polskiej ordynacji wyborczej w 2011 roku wpisuje się w szerszą, światową tendencję coraz częstszego wprowadzania mechanizmów instytucjonalnych mających na celu zwiększenie udziału kobiet w polityce. Aktualnie spośród 194 państw świata, 112 krajów posiada kwoty płci. Jest to jedno ze sztandarowych instrumentów wzmacniania równości kobiet i mężczyzn. Celem projektu jest bliższe przyjrzenie się historii i dynamice tego procesu w odniesieniu do polskiego przypadku. Interesuję mnie to, w jaki sposób doszło do zmiany prawa, jaki udział w tym miały same kobiety i ruch kobiecy (przede wszystkim koordynowany przez Kongres Kobiet), jakimi argumentami posługiwali się zwolennicy i zwolenniczki parytetów/kwot, jakie argumenty prezentowali ich przeciwnicy i przeciwniczki. Wreszcie, ciekawią mnie konsekwencje tego procesu dla politycznej reprezentacji kobiet. Realizacja badania umożliwi lepsze zrozumienie zależności między działaniami ruchu kobiecego (w tym stosowanymi strategiami dyskursywnymi), instytucjami państwowymi, szerszym środowiskiem politycznym, a ostateczną zmianą instytucjonalną i jej dalekosiężnymi skutkami. Jedna z hipotez, którą stawia badaczka, mówi, że skuteczność ruchu kobiecego w zmianie prawa wyborczego miała źródło w stosowanych strategiach retorycznych – sposobie argumentowania, który skutecznie powiązał ideę kwot z szerszymi społecznymi definicjami tego, czym jest obywatelstwo i równość. Nie pozostało to jednak bez wpływu na samą ruch kobiecy oraz reprezentację interesów różnych grup kobiet.